Onderzoek & Inzichten

Leerlingen gebruiken steeds meer AI, maar hebben zij ook zorgen? Wensen? En beschikken zij over kennis van AI? In opdracht van CVO Rotterdam is er onderzoek gedaan naar hoe leerlingen nu omgaan met AI en wat zij ervan vinden. Door middel van een enquête, gesprekken en brainstormsessies is de huidige situatie van tot nu toe 130 leerlingen van CVO scholen rondom hun gebruik van AI in kaart gebracht. 

Barend Last waarschuwt voor 'cognitieve overgave': leerlingen die AI gebruiken om helemaal niet meer zelf na te denken. Hun werk ziet er goed uit, maar ze leren er niets van. Zodra ze geen AI meer mogen gebruiken, vallen ze terug. Voor leraren biedt AI juist kansen, bijvoorbeeld bij lesvoorbereiding of het begeleiden van leerlingen. Maar dat werkt alleen als de leraar weet wat hij pedagogisch wil bereiken. De techniek alleen is niet genoeg. Daarnaast ziet Last AI als een spiegel. Problemen zoals de focus op cijfers in plaats van echt leren bestonden al langer. AI maakt ze nu alleen zichtbaarder.

Kan een algoritme de rol van de docent overnemen? Het Schotse beleidskader is hier duidelijk over. AI kan taken vergemakkelijken, maar de menselijke leraar vormt het fundament. Leraren kunnen AI gebruiken om sneller lesmateriaal te maken en administratie te verminderen, wat meer ruimte geeft voor persoonlijke begeleiding. Toch waarschuwt het rapport dat techniek nooit de 'menselijke maat' mag vervangen.

Dit onderzoek naar 'cognitieve offloading' laat zien dat studenten door AI goede resultaten halen op de korte termijn, terwijl hun kennis op de lange termijn juist afneemt. Door de hersenen minder hard te laten werken, ontstaat het risico op 'metacognitieve luiheid', waarbij het noodzakelijke denkwerk wordt uitbesteed aan de techniek in plaats van aan de eigen ontwikkeling.

Hoe gebruiken jongeren AI-chatbots en wat vinden zij en hun ouders ervan? Dit onderzoek van Pew Research Center onder Amerikaanse tieners laat zien dat AI al diep verweven is met het schoolleven, van huiswerk tot spieken, terwijl veel ouders niet weten wat hun kind doet.

Zweden is een van de eerste landen met een apart vak over AI, maar dit onderzoek laat zien dat er een belangrijk onderdeel mist. De lessen gaan vooral over de techniek: hoe bouw en gebruik je AI? Er is echter nauwelijks aandacht voor kritisch denken, zoals nadenken over privacy of eerlijkheid. Zonder die kritische blik blijven leerlingen alleen maar volgers in plaats van bewuste gebruikers.

Kernvraag van dit rapport is wanneer verbetert generatieve AI het leren echt en wanneer ondermijnt het juist het leervermogen? Dit OECD-rapport brengt voor het eerst grootschalig bewijs samen over de effecten van GenAI op leerlingen, docenten en onderwijssystemen.

Wat gebeurt er in je hersenen als je een tekst laat schrijven door ChatGPT in plaats van zelf na te denken? Uit hersenscans van 54 studenten blijkt dat wie AI gebruikt, veel minder hersenactiviteit vertoont en nauwelijks diep nadenkt. De deelnemers voelden zich minder ‘eigenaar’ van hun tekst en konden zich na afloop bijna niets meer herinneren van wat er in hun eigen essay stond. Het onderzoek waarschuwt voor ‘cognitieve schuld’: AI bespaart je nu moeite, maar op de lange termijn leer je minder en gaat je kritisch denkvermogen achteruit.

Maakt het gebruik van tools zoals ChatGPT en Gemini studenten echt slimmer of alleen maar sneller? Dit onderzoek onder studenten laat zien dat de groep die AI mocht gebruiken niet alleen veel hogere cijfers haalde, maar ook veel gemotiveerder was voor de lessen. De studenten vonden het vak interessanter en hadden meer zelfvertrouwen omdat de AI hen hielp om complexe opdrachten beter te begrijpen. Volgens de onderzoekers is AI dan ook een krachtig hulpmiddel om het leerplezier en de prestaties in het hoger onderwijs flink te verbeteren.

Is feedback van een chatbot net zo goed als die van een docent? In dit onderzoek vergeleken studenten feedback van AI met die van hun leraar. De uitslag is opvallend: studenten vonden de AI-feedback vaak nuttiger omdat het sneller, gedetailleerder en gemakkelijker te begrijpen was. Toch bleven ze de leraar meer vertrouwen. De conclusie? AI is een geweldig hulpmiddel voor snelle tips, maar de menselijke leraar blijft onmisbaar voor het echte vertrouwen en de persoonlijke band.